Waarom leren soms faalt. Over slots, Schaduwen en blokkeren.
Waarom lukt het niet om mijn hond iets nieuws aan te leren?
Heb je ook wel eens het gevoel dat, na maanden trainen op een specifiek probleem, je hond niets van vooruitgang lijkt te maken? Dat alles op het moment zelf wel lukt, maar dat de hond de volgende dag in zijn oude patroon vervalt en alles precies “vergeten” is? Daar zouden de twee leerprocessen overschaduwen en blokkeren wel eens voor iets tussen kunnen zitten. In deze blog vertel ik je er meer over en geef ik je tips om die processen te omzeilen.
De ‘slots’ in het brein: een vol werkgeheugen
Om te begrijpen waarom het lijkt dat je hond niets meer kan bijleren, moeten we kijken naar hoe het brein informatie verwerkt. Wetenschappers gaan ervan uit dat honden (net als mensen) ongeveer vijf tot zeven ‘slots’ (ruimtes) in hun werkgeheugen hebben. Daar wordt informatie die nu binnenkomt, tijdelijk vastgehouden voordat het wordt opgeslagen in het langetermijngeheugen.
Als deze slots vol zitten met andere zaken – zoals stress, honger of te veel prikkels in de omgeving – is er simpelweg geen ruimte meer voor een nieuw commando of een nieuwe associatie.
Overschaduwen: de meest opvallende prikkel wint
Overschaduwen vindt plaats wanneer er twee of meer nieuwe prikkels tegelijkertijd worden gepresenteerd, waarbij één prikkel zo opvallend (salient) is dat deze de andere volledig overheerst.
We nemen er even een voorbeeld bij: stel, je hond valt uit naar zwarte honden. Wanneer je een zwarte hond ziet, pak je onmiddellijk een tennisbal om hem af te leiden. Je hond focust op dat moment zo hard op de tennisbal dat hij de andere hond niet eens registreert.
Op het moment zelf gaat het dus goed (de hond valt niet uit), maar omdat de bal alle ‘slots’ in zijn brein innam, heeft hij niets geleerd over de zwarte hond. De ongewenste associatie blijft dus gewoon bestaan.
Blokkeren: het verleden staat in de weg
Blokkeren lijkt erg op overschaduwen, maar hierbij is het geen nieuwe prikkel die de slots vult, maar een herinnering aan een eerdere ervaring.
Neem nu bijvoorbeeld dat je hond ooit eens werd aangevallen door een andere hond op straat. Wanneer je dan gaat wandelen en een andere hond op straat ziet, roept zijn brein onmiddellijk de herinnering op aan die ene keer dat hij pijnlijk werd aangevallen. Deze intense herinnering vult direct alle beschikbare slots in zijn brein. Er is dan geen ruimte meer voor een nieuwe, positieve ervaring (bv. een koekje van zijn baasje).
Wanneer en hoe gebruik je dit nu in je voordeel?
Hoewel overschaduwen en blokkeren het leerproces vertragen of stoppen, zijn het nuttige instrumenten in je noodgereedschapskist.
Soms is het doel niet om de hond iets te leren, maar simpelweg om te voorkomen dat een situatie escaleert. Wanneer je onverwacht een trigger van je hond tegenkomt, kan je die proberen te overschaduwen met een interessantere prikkel (bv. een koekje of speeltje). Zo voorkom je dat je hond het ongewenste gedrag weer vertoont. Hoe vaker je dat doet, hoe sterker de associatie die je creëert zal worden.
Tips voor je volgende training
Echte gedragsverandering kan pas optreden als de slots in het brein vrij zijn voor nieuwe informatie. Je kan bijgevolg je slaagkansen om iets nieuws aan te leren verhogen door:
- de intensiteit te verlagen (‘blokkeren’ voorkomen): zorg ervoor dat de prikkel (bv. een andere hond) op zo’n grote afstand is dat die de slots niet direct vult;
- de beloning te doseren (‘overschaduwen’ voorkomen): gebruik beloningen die de hond wel opmerkt, maar die niet zo extreem zijn dat hij de rest van de wereld vergeet.
Onthoud: een hond die niet leert, is niet ‘eigenwijs’. Zijn brein zit simpelweg vol. Door ruimte te creëren in de slots, geef je hem de kans om werkelijk iets nieuws te leren.
